AI en netcongestie leiden tot druk in de Techsector

De technologie, media en telecom sector (TMT), een sector die digitale infrastructuur, softwareontwikkeling, mediabedrijven en telecomunicatie omvat. is goed bestand tegen internationale onrust, maar het optimisme van ondernemers neemt af. ABN AMRO verwacht een groei van 3 procent in 2026 en 4 procent in 2027. Een oplopende rente vormt een belangrijke dreiging voor de sector. Tegelijkertijd zorgt kunstmatige intelligentie (AI) voor een tweedeling: het biedt groeikansen, maar brengt ook ontwrichting voor software-, media- en marketingbedrijven.

Binnen TMT domineert informatietechnologie (IT), goed voor circa 70 procent van de sector qua toegevoegde waarde en aanjager van de enorme groei in de sector (zie grafiek voor groei van sector output en werkgelegenheid). In het basisscenario blijft de impact van verdere renteverhogingen beperkt. Consumentengedrag is met name voor de media belangrijk, terwijl telecom wordt geraakt door stijgende elektriciteitskosten en inflatie.

Techbedrijven zijn gevoelig voor renteontwikkelingen. Als de rente oploopt wordt het moeilijker om geld te lenen of aan te trekken van investeerders, dit zet een rem op groei en innovatie. Ook waarderingen lijden onder toenemende financieringskosten. Techbedrijven, waarvan de verwachte winsten ver in de toekomst liggen, zijn daardoor zeer gevoelig voor rente- en inflatieverwachtingen.

Zo kunnen energieprijzen, via algehele inflatie en daaropvolgende renteverhogingen van centrale bankiers, een grote impact hebben op techbedrijven. Dit leidde in 2022-2023, toen de rentes sterk opliepen, tot kostenfocus, reorganisaties en minder fusies en overnames. Hoewel dat scenario zich nog niet herhaalt, is het ondernemersvertrouwen in het tweede kwartaal van 2026 omgeslagen naar negatief blijkt uit de Conjunctuurenquête van het CBS. Wel blijft het vertrouwen relatief hoog ten opzichte van andere sectoren.

Cyberdreigingen nemen toe door geopolitieke spanningen en de inzet van AI, waardoor aanvallen schaalbaar en geavanceerder worden. Het AI-model Claude Mythos werd om deze reden in fases uitgebracht. Europa reageert met strengere regelgeving, zoals de NIS2-richtlijn en de Nederlandse Cyberbeveiligingswet (Cbw), die naar verwachting rond 1 juli 2026 ingaan. Bedrijven moeten hierdoor meer investeren in cybersecurity en compliance, onder meer door verantwoordelijkheid op bestuursniveau te beleggen en hun ketens te controleren.

Een tweedeling door AI

AI zorgt voor een duidelijke tweedeling, vooral in software. Traditionele SaaS-aanbieders staan onder druk door concurrentie van AI-labs. De koersdalingen in 2026 worden wel aangeduid als de ‘SaaSpocalypse’. Toch is volledige verdringing onwaarschijnlijk: SaaS-aanbieders behouden belangrijke voordelen zoals beveiliging, schaal en integratie. Bovendien passen zij zich doorgaans snel aan technologische veranderingen aan.

De sector beweegt richting nieuwe verdienmodellen, waarbij abonnementen per gebruiker deels plaatsmaken voor gebruiksafhankelijke prijzen, bijvoorbeeld gebaseerd op transacties, rekencapaciteit of AI-agents. De sector krimpt dus niet, maar transformeert, waarbij een kleinere groep spelers sterker uit de transitie kan komen. Concurrentie verschuift van functionaliteit naar controle over data en integratie.

Infrastructuur als fysieke beperking

De grote vraag naar rekenkracht voor het trainen en toepassen van AI-modellen botst in Nederland inmiddels frontaal met de fysieke realiteit van het elektriciteitsnet. Netcongestie vormt momenteel de grootste rem op verdere expansie van digitale infrastructuur. Door nieuwe prioriteringsregels van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) krijgen datacenters vanaf juli

2026 geen voorrang meer bij de toewijzing van zware stroomaansluitingen, aangezien zij buiten de prioriteitscategorieën voor maatschappelijk belang vallen. Dit leidt tot fundamentele bezorgdheid over de ‘AI-soevereiniteit’ van Nederland. De sector pleit voor een uitzonderingspositie om te voorkomen dat cruciale innovatie en investeringen definitief naar het buitenland uitwijken.

De fysieke beperkingen van AI-infrastructuur gaan verder dan alleen netcongestie. Vergunningverlening, toeleveringsketens en beschikbaarheid van personeel vormen ook risico’s. De dominante vraag in de sector is of er gebouwd kan worden, niet of er vraag is naar AI-capaciteit. Dit blijkt onder andere uit het State of Dutch Datacenter 2026 rapport van de Dutch Datacenter Association (DDA).

Ondanks hun hoge stroomverbruik zijn datacenters beperkt blootgesteld aan stijgende elektriciteitsprijzen. Grote datacenters hebben elektriciteitsprijzen vaak langjarig vastgelegd in contracten met producenten van duurzame energie. Kleinere datacenters die niet zo’n power purchase agreement (PPA) hebben berekenen stroomkosten doorgaans contractueel door aan hun huurders en lopen daardoor eveneens beperkt prijsrisico.

Druk op media en telecom

De mediabranche staat structureel onder druk. Ondanks een groeiende advertentiemarkt vloeit het grootste deel van de digitale advertentie-uitgaven naar internationale techbedrijven, 83 procent blijkt uit VIA/Deloitte Ad Spend 2025. AI versterkt dit effect doordat ‘AI-antwoordenmachines’ minder verkeer doorsturen naar traditionele platforms.

Ook de marketing- en communicatiebranche ondervindt druk: klanten doen meer zelf met AI en zijn minder bereid te betalen voor werk dat (deels) geautomatiseerd kan worden. Vooral werkzaamheden van minder ervaren medewerkers staan onder prijsdruk, wat leidt tot omzetverlies.

In telecom blijft de vraag naar connectiviteit groeien, maar de markt is verzadigd. De penetratiegraad van mobiele telefoons ligt boven de 120 procent en drie aanbieders domineren de markt. Nu de glasvezel-uitrol grotendeels voltooid is, verschuift de focus naar efficiëntie en kapitaaldiscipline, mede door stijgende kosten. Tegelijk ontstaan nieuwe concurrentiedreigingen, zoals 5G-innovaties en satellietdiensten.